Nga Leonard Veizi
Më 12 tetor 1999, bota shënoi një datë që, në pamje të parë, nuk dukej se do të ndryshonte asgjë në jetën e përditshme të njerëzve. Në Sarajevë, një foshnjë e porsalindur u përzgjodh simbolikisht si banori i gjashtë miliardtë i planetit. Kombet e Bashkuara e kishin shpallur atë ditë si pikën e kalimit të njerëzimit në një tjetër kufi demografik. Fëmija quhej Adnan Mević. Ai nuk kishte asnjë mënyrë për ta ditur se lindja e tij do të shënonte një çast në historinë e popullsisë botërore.
Por shifrat, ndryshe nga njerëzit, nuk rriten në heshtje. Ato tregojnë ndryshime që shpesh nuk i kuptojmë në kohën kur ndodhin.
Në vitin 1987, popullsia e botës kishte arritur pesë miliardë banorë. Dymbëdhjetë vjet më vonë, në vitin 1999, u shpall kalimi në gjashtë miliardë. Më 31 tetor 2011, njerëzimi shënoi pragun e shtatë miliardëve. Dhe më 15 nëntor 2022, planeti arriti tetë miliardë banorë.
Pesë miliardë në vitin 1987. Tetë miliardë në vitin 2022. Brenda 35 vjetësh, njerëzimit iu shtuan rreth tre miliardë vetë. Është një shifër që vështirë të përfytyrohet, sepse nuk bëhet fjalë për një qytet të ri, për një shtet të ri apo për një kontinent të populluar nga e para. Bëhet fjalë për tre miliardë jetë të reja, me nevoja, dëshira, frikëra dhe ambicie, që iu shtuan një bote tashmë të mbushur me njerëz.
Historia e popullsisë botërore, në pak rreshta:
1804 – 1 miliard banorë.
1927 – 2 miliardë. Kaluan 123 vjet për t’u dyfishuar popullsia.
1960 – 3 miliardë. Mjaftuan 33 vjet.
1974 – 4 miliardë. Vetëm 14 vjet më pas.
1987 – 5 miliardë. Edhe 13 vjet.
1999 – 6 miliardë. Një tjetër 12-vjeçar.
2011 – 7 miliardë. Përsëri 12 vjet.
2022 – 8 miliardë. Këtë herë, 11 vjet.
Këto janë piketa të përafërta demografike, jo data të përcaktuara me saktësinë e një ore. Por prirja që zbulojnë është e qartë: gjatë shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI, popullsia botërore u rrit me një ritëm të paprecedentë.
Më shumë jetë, por edhe më shumë përgjegjësi
Përse ndodhi kjo? Përgjigjja nuk gjendet vetëm te lindshmëria. Mjekësia përparoi, vaksinat shpëtuan miliona jetë, higjiena u përmirësua, ushqimi u bë më i sigurt në shumë vende dhe vdekshmëria foshnjore ra ndjeshëm. Njerëzit nisën të jetojnë më gjatë. Sëmundje që dikur merrnin me vete familje të tëra u vunë nën kontroll, ndërsa shërbimet shëndetësore arritën te pjesë të popullsisë që më parë nuk kishin pasur qasje në to. Në këtë kuptim, rritja e popullsisë është edhe një histori suksesi e qytetërimit njerëzor. Miliarda njerëz që dikur mund të mos e kishin kaluar fëmijërinë arritën të rriteshin, të punonin, të krijonin familje dhe të plakeshin. Por pikërisht këtu nis edhe dilema e madhe: a është bota e përgatitur të përballojë nevojat e të gjithë atyre që jetojnë në të?
Tetë miliardë njerëz kanë nevojë për ujë, ushqim, banesa, energji, arsim dhe kujdes shëndetësor. Kanë nevojë për toka pjellore, për ajër të pastër dhe për një ekonomi që u krijon mundësi të jetojnë me dinjitet. Çështja nuk është vetëm sa jemi, por edhe si jetojmë, çfarë konsumojmë dhe si i shpërndajmë burimet.
Një pjesë e botës hedh ushqimin e tepërt në mbeturina, ndërsa një pjesë tjetër nuk siguron dot një vakt të plotë. Në disa vende, konsumi i energjisë dhe i materialeve për person është jashtëzakonisht i lartë; në të tjera, miliona njerëz ende nuk kanë shërbime bazë. Prandaj, tetë miliardë banorë nuk nënkuptojnë automatikisht tetë miliardë njerëz që ushtrojnë të njëjtin presion mbi planetin. Gjurmën ekologjike nuk e përcakton vetëm numri i njerëzve, por edhe mënyra se si prodhojnë dhe konsumojnë.
Një botë tjetër nga ajo e vitit 1999
Kur u shpall lindja simbolike e banorit të gjashtë miliardtë, interneti ishte ende larg përdorimit të sotëm masiv. Telefonat celularë sapo kishin nisur të bëheshin pjesë e jetës së zakonshme. Rrjetet sociale nuk ekzistonin në formën që njohim sot, inteligjenca artificiale nuk ishte bërë pjesë e bisedave të përditshme dhe ekonomia botërore nuk ishte aq e ndërthurur sa është tani.
Sot, një lajm nga një skaj i planetit mund të mbërrijë në tjetrin brenda sekondash. Një vaksinë, një teknologji e re apo një zbulim shkencor mund të ndryshojë jetën e miliona njerëzve. Por po aq shpejt përhapen edhe luftërat, krizat financiare, dezinformimi dhe pasojat e fatkeqësive natyrore.
Bota është bërë më e lidhur, por jo domosdoshmërisht më e barabartë. Teknologjia mund të prodhojë më shumë ushqim dhe të përmirësojë shpërndarjen e tij, por nuk garanton që ai do të mbërrijë te njerëzit që kanë uri. Mjekësia mund të zgjasë jetën, por jo çdo njeri ka mundësi të përfitojë prej saj. Prodhimi mund të rritet, ndërsa miliona njerëz vazhdojnë të jetojnë në varfëri.
Kështu, përparimi teknik dhe përparimi shoqëror nuk ecin gjithmonë me të njëjtin hap.
Dhe tani, çfarë vjen më pas?
Kalimi nga shtatë në tetë miliardë banorë ndodhi në vetëm 11 vjet. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se popullsia do të vazhdojë të rritet përgjithmonë me të njëjtin ritëm. Në shumë vende, lindshmëria ka rënë, familjet janë bërë më të vogla dhe popullsia po plaket. Në vende të tjera, veçanërisht në pjesë të Afrikës, numri i banorëve vazhdon të rritet shpejt.
Sipas projeksioneve të Kombeve të Bashkuara, popullsia botërore mund të arrijë rreth nëntë miliardë banorë në vitin 2037.
Por edhe nëse ritmi ngadalësohet, sfidat nuk zhduken. Një popullsi më e madhe kërkon planifikim më të mirë urban, sisteme shëndetësore të qëndrueshme, arsim cilësor dhe investime në energji të pastër. Ndërkohë, plakja e popullsisë në shumë shoqëri sjell probleme të tjera: më pak njerëz në moshë pune, më shumë nevoja për kujdes dhe presion mbi sistemet e pensioneve.