Last Updated on 26/06/2026 by EL
Një zbulim i jashtëzakonshëm në një pyll fosil të ruajtur nën hirin vullkanik po sfidon atë që shkencëtarët besonin deri më tani për evolucionin e bimëve me lule. Studimi, i publikuar në revistën Science, sugjeron se këto bimë ishin shumë më të zhvilluara dhe më të larmishme miliona vite përpara zhdukjes së dinosaurëve.
Pylli fosil u zbulua në depozitimin vullkanik të njohur si Tufo i Dori, në shtetin e Nju Meksikos, SHBA. Ai u varros nga hiri i një shpërthimi vullkanik rreth 74.6 milionë vjet më parë, duke ruajtur pothuajse të paprekur pemët, gjethet, farat dhe frutat. Për këtë arsye, studiuesit e krahasojnë vendin me një “Pompei” të botës bimore.
Ndryshe nga pyjet e tjera fosile, ku mbetjet janë zhvendosur nga uji ose sedimentet, këtu çdo bimë ka mbetur në pozicionin e saj origjinal. Kjo u ka mundësuar paleobotanistëve të rindërtojnë me saktësi strukturën e pyllit dhe mënyrën se si ishin të shpërndara bimët.
Analizat zbuluan një pyll të dendur e të pasur me bimë me lule, palma dhe specie të afërta me dafinën, që rriteshin përkrah fierëve. Studiuesit identifikuan 77 lloje të ndryshme farash, frutash dhe strukturash riprodhuese, mes tyre edhe fruta me tul, me përmasa të ngjashme me boronicat, shumë më të mëdha se ato që njiheshin deri më tani nga periudha e Kretakut.
Deri më sot, shkencëtarët besonin se larmia e madhe e farave dhe frutave u zhvillua vetëm pas zhdukjes së dinosaurëve, rreth 66 milionë vjet më parë, kur gjitarët filluan të përhapnin farat duke u ushqyer me fruta. Megjithatë, zbulimi i ri tregon se ky proces kishte nisur të paktën 10 milionë vjet më herët.
Kjo nënkupton se bimët me lule kishin filluar të ndërtonin pyje të dendura dhe të zhvillonin strategji të ndryshme për përhapjen e farave shumë përpara zhdukjes së dinosaurëve. Sipas studiuesve, kjo mund të ketë qenë pasojë e transformimit të ekosistemeve drejt pyjeve tropikale të lagështa dhe jo domosdoshmërisht e evolucionit të gjitarëve.
Ky zbulim mund të ndryshojë mënyrën se si kuptohet historia e evolucionit të bimëve dhe marrëdhënia e tyre me kafshët, duke treguar se natyra kishte nisur të transformohej shumë më herët nga sa mendohej.