Last Updated on 19/06/2025 by adminfjala
Më 19 qershor 1990, Norvegjia u bë shteti i parë në botë që ratifikoi Konventën 169 të Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) – e njohur ndryshe si Konventa e Popujve Indigjenë dhe Fisnorë, e miratuar një vit më parë, më 1989. Kjo ngjarje përbën një moment historik në mbrojtjen e të drejtave të popujve indigjenë, pasi për herë të parë një instrument ligjor ndërkombëtar njihte të drejtat kolektive të këtyre komuniteteve dhe i trajtonte si popuj me status të veçantë.
Çfarë është Konventa ILO 169 (C169)?
Konventa 169 është një marrëveshje ndërkombëtare ligjërisht e detyrueshme, e hartuar nga Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) – agjencia e Kombeve të Bashkuara që merret me çështjet e punës dhe drejtësisë sociale. Ajo zëvendësoi Konventën e mëparshme ILO 107 të vitit 1957, e cila kishte një qasje më asimiluese ndaj popujve indigjenë.
Konventa e vitit 1989 rrënjësisht ndryshoi logjikën ndërkombëtare, duke përqafuar parimin e vetëvendosjes, ruajtjes së identitetit kulturor, gjuhësor, tradicional dhe territorial të popujve indigjenë e fisnorë.
Pikat kyçe të Konventës 169
Njohja e identitetit indigjen – Popujt indigjenë dhe fisnorë kanë të drejtën të vetëpërcaktohen dhe të njihen si të tillë.
E drejta për të ruajtur institucionet tradicionale, sistemet e drejtësisë, mënyrën e jetesës dhe zakonet.
Pronësia dhe kontrolli mbi tokat, territoret dhe burimet natyrore tradicionale që ata kanë përdorur historikisht.
E drejta për konsultim të lirë dhe me mirëbesim, përpara çdo projekti që prek tokat, jetën ose zhvillimin e tyre.
Të drejtat arsimore, shëndetësore dhe gjuhësore në përputhje me kulturën dhe gjuhën e komunitetit.
Rëndësia e ratifikimit nga Norvegjia
Ratifikimi i Konventës nga Norvegjia, një shtet me popullsi indigjene si samit, ishte simbolik dhe praktikisht domethënës:
Tregoi vullnetin politik të një shteti demokratik për të respektuar dhe fuqizuar kulturat indigjene.
U bë shembull për vende të tjera nordike dhe botën perëndimore në mënyrën se si shteti mund të mbështesë të drejtat kulturore dhe territoriale të popujve autoktonë.
Vendosi standarde të reja për marrëdhënien mes shtetit dhe popujve indigjenë, duke u përfshirë në legjislacionin kombëtar dhe politikat publike.
Gjendja aktuale dhe ndikimi i Konventës
Deri më sot, vetëm një numër i kufizuar shtetesh (rreth 25) e kanë ratifikuar Konventën 169, përfshirë vende të Amerikës Latine si Meksika, Bolivia, Peru, si dhe vende nordike si Norvegjia dhe Finlanda.
Megjithatë, ndikimi i saj ka qenë i thellë në të drejtën ndërkombëtare:
U shndërrua në bazën ligjore dhe morale për Deklaratën e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Popujve Indigjenë (UNDRIP) më 2007.
Frymëzoi ligje kombëtare dhe vendime gjykatash në mbrojtje të të drejtave të tokës, gjuhës dhe vetëqeverisjes së komuniteteve indigjene.
Përgatiti: L.Veizi