Nga Leonard Veizi
Ekzistojnë libra që nuk hyjnë në botë, por shpërthejnë në të – duke lënë pas jo vetëm lexues të habitur, por edhe një re të dendur skandali, admirimi dhe etike të trazuar. I tillë është rasti i “Lolitës” së Vladimir Nabokov. Më shumë se një histori e thjeshtë, ky roman është një simfoni e errët e mjeshtërisë gjuhësore dhe obsesionit të rrezikshëm, një vepër e lindur në një gjuhë dhe e ribotuar në një tjetër, që sfidoi kufijtë e ligjshmërisë dhe moralit.
Një jetë mes tre botëve
Vladimir Nabokov ishte mishërimi i intelektualit mërgimtar. I lindur në një familje fisnike të pasur në Shën Petersburg, ai u rrit në një mjedis ku flitej rusishtja, frëngjishtja dhe anglishtja. Revolucioni i Tetorit e detyroi atë dhe familjen e tij të iknin, duke e shndërruar atë në një artist me rrënjë të shkulura. Pasi kaloi vite në Gjermani dhe Francë, duke shkruar kryesisht në rusisht, Nabokov u zhvendos në Shtetet e Bashkuara në 1940. Ky tranzicion e detyroi atë të kalonte nga gjuha e tij amtare në anglisht, duke e vendosur atë në një pozitë unike si një mjeshtër i stilit në dy gjuhë madhore.
Përfundimi i veprës dhe lindja në anglisht
Në vitin 1953, Nabokov mbylli dorëshkrimin e romanit të tij të shumëdiskutuar, “Lolita”. Duke e shkruar fillimisht në gjuhën angleze, ai dëshmoi se kishte përvetësuar jo vetëm gjuhën e re, por edhe ritmet e saj letrare, duke krijuar një prozë të pasur dhe të shkëlqyer, që e bënte më të thellë temën e vështirë.
Botimi skandaloz dhe suksesi i nënkëmbëshëm
Për shkak të temës së tij provokuese – obsesionit të protagonistit, Humbert Humbert, me një vajzë të re – romani u refuzua nga botuesit e mëdhenj amerikanë. Ai u detyrua të botohej për herë të parë në Paris, më 1955, nga Olympia Press. Suksesi i tij i menjëhershëm dhe skandaloz e transformoi Nabokovin nga një profesor letërsie relativisht i panjohur në Cornell, në një shkrimtar me famë botërore, duke i lejuar atij të largohej nga mësimdhënia dhe t’i përkushtohej vetëm shkrimit.
Përkthimi në gjuhën nënë
Më vonë, Nabokov ndërmori detyrën e vështirë të përkthimit të veprës në rusisht, duke u kujdesur personalisht që asnjë nuancë të mos humbiste. Kjo ishte një dëshmi e lidhjes së tij të pandashme me gjuhën ruse. Botimi i versionit rus u realizua në 1967 në New York City.
Adaptimi kinematografik
Ndikimi i veprës u shtri shpejt përtej letërsisë. Romani u adaptua nga regjisori i njohur Stanley Kubrick në vitin 1962. Ky adaptim, megjithë censurën e kohës, e forcoi statusin e “Lolitës” si një ikonë kulturore dhe e vendosi përfundimisht Nabokovin në panteonin e shkrimtarëve modernë.