Last Updated on 22/07/2026 by EL
Shkencëtarët kanë zbuluar mekanizmin që i lejon mbretëreshës së minjve lakuriq (naked mole-rat) të mbetet e vetmja femër pjellore në koloninë e saj. Sipas një studimi të publikuar në revistën Nature, ajo prodhon një përbërje kimike që bllokon fertilitetin e femrave të tjera.
Minjtë lakuriq janë ndër të paktët gjitarë eusocialë, me një organizim të ngjashëm me atë të bletëve. Në çdo koloni vetëm një femër, mbretëresha, riprodhohet, ndërsa të gjitha femrat e tjera mbeten sterile.
Studiuesit nga Max Delbrück Center for Molecular Medicine në Berlin identifikuan një substancë të quajtur miristat izopropili (IPM), e cila gjendet pothuajse vetëm te mbretëreshat dhe prodhohet në sasi të mëdha gjatë ovulacionit.
Eksperimentet treguan se kjo molekulë aktivizon neuronet e nuhatjes te femrat sterile, duke nxitur prodhimin e hormonit prolaktinë, i cili lidhet me shtypjen e fertilitetit. Kur femrat u larguan nga kolonia ose iu bllokua aftësia për të nuhatur IPM-në, ato ndaluan prodhimin e prolaktinës dhe u bënë të afta të çiftëzoheshin me meshkujt.
Sipas studiuesve, kjo tregon se mjafton një molekulë e vetme që mbretëresha të kontrollojë riprodhimin e gjithë kolonisë. Megjithatë, mbetet ende e paqartë pse vetë mbretëresha nuk ndikohet nga kjo substancë, edhe pse e prodhon vazhdimisht.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se IPM prodhohet edhe nga disa specie të tjera të së njëjtës familje, përfshirë gjininë Fukomys, ku të paktën një specie ka gjithashtu organizim eusocial. Kjo sugjeron se ky mekanizëm mund të jetë më i përhapur te gjitarët sesa mendohej deri më sot dhe mund të luajë një rol të rëndësishëm në kontrollin e riprodhimit brenda grupeve shoqërore.