Last Updated on 06/10/2025 by adminfjala
Abraham Linkolni u zgjodh president i 16-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës
Më 6 nëntor 1860, Abraham Linkolni u zgjodh president i 16-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, duke hyrë në histori si i pari president nga Partia Republikane – një parti relativisht e re në atë kohë, e cila ishte ngritur mbi një platformë që kundërshtonte përhapjen e skllavërisë në territoret e reja amerikane.
Kjo zgjedhje nuk ndodhi në një kohë paqeje, por në zemrën e një krize të thellë kombëtare, ku ndarja mes veriut industrialist dhe jugut agrar e skllavopronar ishte bërë gati për t’u kthyer në luftë civile. Fitorja e Linkolnit, pa asnjë votë nga shtetet jugore, u përjetua nga Jugorët si një kërcënim i drejtpërdrejtë ndaj mënyrës së tyre të jetesës dhe institucioneve ekonomike të ndërtuara mbi skllavërinë.
Një apel për unitet
Kur mori detyrën në mars 1861, në fjalimin e tij inaugural, Linkolni nuk shpalli urrejtje, por u lut për unitet. Në një gjuhë që përshkohej nga ndjenja e thellë e përgjegjësisë dhe një retorikë plot ndjeshmëri morale, ai i drejtoi këto fjalë banorëve të Jugut:
“Ne nuk jemi armiq, por miq. Ne nuk duhet të jemi armiq. Edhe pse pasioni mund të jetë tensionuar, ai nuk duhet ta prishë lidhjen tonë… Kordat mistike të kujtesës, që shtrihen nga çdo fushëbetejë e varr atdhetari e deri në çdo zemër e vatër në mbarë vendin, do të vazhdojnë të fuqizojnë korin e Unionit, të përbërë nga engjëjt më të mirë të natyrës sonë.”
Ishte një thirrje për paqe, jo për përçarje, por fjalët e tij u përplasën me një realitet gjithnjë e më të pamëshirshëm: jugorët tashmë kishin nisur rrugën drejt shkëputjes.
Kriza përfundon në konflikt
Vetëm pak javë pas fjalimit të tij, më 12 prill 1861, me sulmin në Fort Sumter, filloi Lufta Civile Amerikane – një konflikt katërvjeçar që do të kushtonte mbi 600,000 jetë njerëzish, do të shkatërronte Jugun, por do të çlironte miliona skllevër dhe do ta rifillonte projektin amerikan mbi baza të reja.
Në muajt që paraprinë luftën, përpjekjet për kompromis mes Veriut dhe Jugut dështuan. Linkolni, ndonëse i gatshëm për dialog, nuk e pranoi shpërbërjen e Unionit si një opsion të pranueshëm. Ai e pa mbrojtjen e bashkimit të Shteteve të Bashkuara si detyrën e tij më të lartë kushtetuese dhe morale.
Një president për kohëra të jashtëzakonshme
Zgjedhja e Abraham Linkolnit më 1860 nuk ishte vetëm momenti kur një njeri mori një zyrë të lartë. Ishte pikënisja e një epoke përplasjesh epokale, ku ideja e Amerikës si një komb i bashkuar dhe i lirë do të vihej në provë.
Në një kohë të frikës dhe ndarjes, Linkolni erdhi me vizion, me përulësi, por edhe me qëndrueshmëri të hekurt. Fjalët e tij nuk u harruan – as edhe përballë plumbave dhe zjarrit të luftës. Ato vazhdojnë të përçojnë një mesazh të fuqishëm për unitetin, drejtësinë dhe besimin në vlerat më të larta njerëzore, edhe sot.
Përgatiti: L.Veizi