Nga Leonard Veizi

Më 19 nëntor, në Shenzhen, tre burra u ulën për të biseduar, bënë një fotografi dhe nxorën një “Deklaratë për Paqen”. Në atë deklaratë kishte gjithçka: reformimin e OKB-së, naftën, rrezikun bërthamor, Gjykatën Penale Ndërkombëtare. Nuk kishte vetëm një fjalë: Ukrainë.
Po atë ditë, në Berlin, “Koalicioni i Vullnetmirëve” u mblodh për të diskutuar pikërisht Ukrainën. Evropa u mblodh për të folur për luftën që zhvillohet në pragun e saj. Të tjerët u mblodhën për të folur për botën… por pa Evropën.
Kjo është fotografia e vërtetë e ditës. Jo ajo e Shenzhenit, por ajo e Berlinit: një kontinent që mblidhet për të reaguar ndaj një fotografie ku nuk është.
Kemi qenë mësuar me një treshe: Berlin, Paris, Londër. Herë njëri, herë tjetri mbante peshën e kontinentit mbi shpinë. Italia ecte pak më prapa, por të paktën në të njëjtin drejtim, që të mos mbetej jashtë kuadrit.
Sot kuadri ka ndryshuar. Dhe Evropa nuk është aktore në fotografi. Është spektatore.
Uashingtoni i shtrin dorën Moskës, ndërkohë që mban hapur flirtin me Pekinin. Trampi e sheh botën si një tryezë pazaresh mes të mëdhenjve, pa ndërmjetës, pa këshilltarë, pa dëshmitarë të panevojshëm. Dhe në atë tryezë, për Evropën nuk ka karrige të rezervuar. Ka vetëm një njoftim për shtyp që pritet të lexohet më vonë.
Mertsi e quajti takimin e Shenzhenit një photo opportunity, një mundësi për fotografi. Ka të drejtë. Vetëm se problemi nuk është që të tjerët bëjnë fotografi. Problemi është që Evropa bën vetëm mbledhje.
Katër vjet pas nisjes së pushtimit të plotë rus, Moska kontrollon rreth një të pestën e Ukrainës, përfshirë Krimenë dhe territoret që kishte pushtuar më herët. Ndërkohë, Brukseli, Berlini dhe Parisi diskutojnë garanci sigurie, vija të kuqe, armëpushime dhe formulime paqeje, sikur lufta të ishte një problem redaktimi. Sikur të mjaftonte një paragraf i shkruar mirë që tanket të ktheheshin mbrapsht.
Historia nuk na fal për këtë lloj naiviteti.
Gjermanisë naziste iu deshën rreth pesë javë për të nënshtruar Poloninë, ndërsa Bashkimi Sovjetik sulmoi nga lindja sipas marrëveshjes së fshehtë të ndarjes së territoreve. Pastaj, në vitin 1940, iu deshën vetëm gjashtë javë për të mposhtur Francën. Brenda dy vjetësh, pjesa më e madhe e Evropës kontinentale ishte nën pushtim ose kontroll gjerman. Vetëm Britania vazhdoi rezistencën, e mbrojtur nga ngushtica e La Manshit dhe nga një vendosmëri që Hitleri nuk arriti ta thyente.
Sigurisht, Rusia e sotme nuk është Gjermania e vitit 1940 dhe Ukraina nuk është Polonia e vitit 1939. Krahasimi nuk është ushtarak. Është politik: një kontinent që nuk prodhon fuqi, vendimmarrje dhe vullnet, herët a vonë kthehet në objekt të vendimeve të të tjerëve.
Dhe Evropa sot ka pothuajse gjithçka, përveç pikërisht kësaj.
Ka ekonomi, industri, universitete, teknologji, histori. Ka gjithçka që i duhet një fuqie botërore, përveç aftësisë për të vepruar si e tillë. Në politikën e jashtme ngjan me një orkestër ku secili luan melodinë e vet: shumë deklarata, shumë samite, shumë fotografi familjare… dhe asnjë dirigjent.
Prandaj Shenzheni nuk ishte thjesht një shpërfillje diplomatike. Ishte përcaktim i një diagnoze.
Të mëdhenjtë nuk e lanë Evropën jashtë sepse e urrejnë. E lanë jashtë sepse nuk u duk e domosdoshme. Sepse një kontinent që pret të mësojë çfarë është vendosur për të, nuk është palë. Është kthyer në audiencë.
Treshja e dikurshme është shpërbërë në interesa kombëtare. Mertsi, Makroni dhe kryeministri britanik Endi Barnam janë ndër figurat që sot përpiqen të mbajnë gjallë një bosht politik evropian. Por asnjëri nuk ka arritur të bëhet zëri i padiskutueshëm i kontinentit. Berlini flet, Parisi flet, Londra flet… por askush nuk flet në emër të të gjithëve.
Në vend që të imponojë rolin e vet në bisedimet për të ardhmen e kontinentit, Evropa prodhon më shumë paralajmërime sesa veprime. Më shumë deklarata sesa vendime.
Në diplomaci ka një rregull të pashkruar: nëse nuk je në tryezë, je në menu.
Sot Evropa rrezikon të jetë pikërisht aty. Në menunë e një bote ku të mëdhenjtë negociojnë, të vegjlit presin, ndërsa ata që dikur sundonin historinë ngushëllohen duke kujtuar se sa të rëndësishëm kanë qenë.
Nuk është se Evropa nuk ka çfarë të thotë.
Është se bota ka pushuar së prituri për ta dëgjuar.
