Last Updated on 10/07/2025 by adminfjala
Plehra dhe temjan, djersë dhe erëza, mish dhe kufoma: një udhëtim nuhatës nëpër Romën e lashtë për të zbuluar përzierjen e fuqishme të aromave që mbizotëronin në qytet.
Roma ishte një qytet me erë të keqe. Pavarësisht banjove, ujit të rrjedhshëm dhe rrugëve të shtruara, kryeqyteti i Perandorisë përshkohej nga një sistem kanalizimesh që i ngjante më shumë një sistemi kullimi të ujërave të shiut sesa një sistemi modern. Banjot private rrallë lidheshin me kanalizimet: rreziku i infektimit me minj ishte shumë i lartë.
Më me fat kishin tualete shtëpiake, të zbrazura me dorë nga profesionistë që mblidhnin jashtëqitje për t’i përdorur si pleh, ose urinë për rrezitje të pëlhurave. Të tjerët ia dilnin mbanë: vazo dhomash, gropa septike , apo edhe vetë rruga. Siç dëshmojnë mbishkrimet kërcënuese të zbuluara në muret e disa vilave pompeiane: “Të ndyrë, mos e abuzoni trotuarin. Largohuni më tej! Nëse ju kapin, do t’ju gjobitin! ” Në Pompei, në fakt, kalimet për këmbësorë ishin të pajisura me gurë vezakë të vendosur mbi to për të ndihmuar njerëzit të kalonin rrugën pa u bllokuar në mbeturina dhe jashtëqitje.
Ana e ndyrë e historisë
Roma ishte plot me kafshë: mushka, gomarë dhe kuaj që tërhiqnin qerre ose kthenin gurët e mëdhenj të mullirit në furra. Kafshët arrinin të gjalla në treg ose në altar, duke lënë pas një gjurmë aromash të neveritshme.
Po të vdekurit? Nëse nuk ishin fisnikë ose të pasur, shpesh liheshin të pavarrosur. Historiani Suetonius madje shkruan për një qen që solli një dorë njeriu në tryezën e perandorit Vespasian (i cili vendosi taksën e urinës).
Rëndësia e higjienës
Romakët ishin ndër popujt më të pastër në histori. Ndër arritjet e tyre të mëdha arkitekturore, banjat meritojnë një vend nderi. Kushdo mund t’i përdorte ato, pavarësisht nga pasuria, mosha apo gjinia (megjithëse shpesh në hapësira dhe në kohë të ndryshme), dhe çdo qytetar kishte tendencë të shkonte një herë në ditë. Në Romën Perandorake, kishte 11 komplekse falas publike banjash dhe më shumë se 800 institucione private banjash që kërkonin hyrje. Më të mëdhatë – të tilla si Banjat e Karakallas dhe Domicianit – pritnin mijëra njerëz çdo orë. Brenda, kishte pishina me ujë të nxehtë, të ftohtë dhe të ngrohtë, sauna, masazhe dhe çdo komoditet tjetër.
Megjithatë, higjiena personale ishte një koncept relativ. Sapuni ekzistonte, por nuk përdorej gjerësisht: vaji i ullirit përdorej më shpesh, i cili lyhej dhe më pas kruhej. Rezultati? Një përzierje vaji, djerse dhe pluhuri që përfundonte në dysheme dhe në pishinat e mbushura me njerëz të spa-së.
Aroma e Romës
Qyteti nuk ishte vetëm me erë të keqe. Arti i parfumit filloi të kultivohej falë shpikjes së fryrjes së qelqit në shekullin e 1-rë para Krishtit.
Kështu, parfumet hidheshin në shishe të çmuara transparente dhe më pas shiteshin. Më të kërkuarat bëheshin nga lulet (trëndafila dhe irisa), erëzat (kanellë, mirrë, temjan) dhe rrëshirat, të përziera me yndyrna shtazore dhe dyllë blete.
Një nga parfumet më të kërkuara ishte ai me bazë trëndafilat Paestum, të cilët përdoren madje edhe për të vajosur statujat kushtuar perëndive .
Falë tregtisë me Lindjen, Roma ishte gjithashtu një udhëkryq aromash ekzotike : piper nga India, shafran nga Persia, temjan nga Arabia. Qyteti kishte depo të dedikuara ekskluzivisht për ruajtjen e këtyre esencave të çmuara.
Burimi: focus.it/ Nga: Paola Panigas/ Përgatiti për botim: L.Veizi