Një përvjetor i dyfishtë: 100 vjet nga lindja dhe 10 vjet nga vdekja e tij.
nga Mauretta Capuano
Festimet për 100-vjetorin e lindjes së Dario Fo-s, një nga protagonistët më të mëdhenj të teatrit dhe kulturës së shekullit XX dhe fitues i Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 1997, do të hapen në Romë më 24 mars, me një aktivitet institucional në Ministrinë e Kulturës dhe një mbrëmje madhështore në Teatro Sistina.
Do të jetë një homazh koral ndërkombëtar që ndërthur të tashmen, kapërcen gjuhë, breza dhe kufij, dhe është i lidhur pazgjidhshmërisht me figurën e Franca Rame-s.
Falë punës intensive të Fondacionit Fo-Rame, “që nga viti 2020, të gjitha tekstet dhe performancat botohen me autorësi të përbashkët Fo-Rame, dhe 100-vjetori do të shërbejë si katalizator për ata që ende nuk e kanë përvetësuar këtë praktikë”, shpjegon Mattea Fo, mbesa e laureatit të Nobelit dhe presidente e Fondacionit, i cili promovon programin kulturor të 100-vjetorit me titullin “100 vjet për 100 vende”. Ministria e Kulturës parashikon gjithashtu krijimin e një Komiteti Festimesh. Deri më sot, Fondacioni Fo-Rame ka organizuar 92 evente në Itali, ndërsa të reja shtohen çdo ditë.
Aktor, regjisor teatri, shkrimtar dhe piktor, i lindur më 24 mars 1926 në Sangiano (Varese) dhe i ndarë nga jeta në moshën 90-vjeçare më 13 tetor 2016 në Milano, Dario Fo është, së bashku me Franca Rame-n, autori italian më i interpretuar jashtë vendit: që nga viti 1960, veprat e tyre janë vënë në skenë në 87 vende. Ashtu si shakaxhinjtë mesjetarë, ai tallte pushtetin, i kthente dinjitetin të shtypurve dhe sillte në skenë temat sociale dhe politike. Njëqind vjet pas lindjes dhe dhjetë vjet pas vdekjes së tij, aktiviteti në Ministrinë e Kulturës do t’i kushtohet trashëgimisë së tij artistike dhe kulturore.
Mbrëmja në Teatro Sistina do të përfshijë Jacopo Fo dhe vajzat e tij, Jaele dhe Mattea, si edhe artistë e miq që do të ngjiten në skenë me lexime, kujtime dhe muzikë. Ndër konfirmimet e para janë Ambra Angiolini, Carlo Petrini, Chiara Francini, Moni Ovadia, Anna Foglietta, Lodo Guenzi, kasti i Vdekjes aksidentale të një anarkisti, regjisori Giorgio Gallione, fotografi Guido Harari, Mario Pirovano, Pino Strabioli, Marco Travaglio dhe Ascanio.
Në të njëjtën ditë, më 24 mars, do të zhvillohen aktivitete në shumë qytete italiane dhe ndërkombëtare. Në Piza, në Teatro Nuovo, Ugo Dighero do të prezantojë Mrekullia e parë e foshnjës Jezus dhe La parpàja topola të Fo-s dhe Rame-s. Po atë ditë, Matthias Martelli do të interpretojë Mistero Buffo në Teatro Comunale Goldoni në Bagnacavallo (Ravenna). Më 25 mars, në Toskanë do të vihet në skenë projekti performativ Lufta është një gjë shumë serioze! (Kështu e bëjnë fëmijët… të veshur si gjeneralë), organizuar nga Compagnia Chille de la Balanza në bashkëpunim me Rajonin e Toskanës. Më 26 dhe 27 mars, Jacopo Fo do të interpretojë shfaqjen e Franca Rame-s dhe Dario Fo-s Com’è essere figlio (Si është të jesh bir), në Teatro Dante Carlo Monni në Campi Bisenzio dhe në Teatro Spazio Reno në Calderara di Reno.
Në Umbria, më 27 mars, në Palazzo Donini në Perugia, do të mbahet një homazh me artistë dhe miq, mes tyre edhe aktorja Gaia De Laurentiis. Më 28 mars, në Milano, do të prezantohet një koncert-performancë e re që ndërthur këngën, teatrin dhe të drejtat e njeriut, me pjesëmarrjen e Giulia Mei, Giulia Angeloni dhe të ftuar të tjerë.
Hapja e kësaj jave ngjarjesh të shpërndara do të paraprihet nga konferenca “Heretiku Nobel. 100 vjet Dario Fo”, më 21 mars në Chiavari, si dhe nga një shfaqje speciale e filmit të Carlo Lizzani-t Lo svitato (1956), më 22 dhe 23 mars në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit Bif&st në Bari, e prezantuar nga Jacopo Fo. Gjatë vitit 2026, ngjarjet do të zhvillohen në të paktën 100 vende (aktualisht janë të licencuara 150 prodhime në mbarë botën), duke përfshirë edhe vendet me të ardhura të ulëta dhe rajonet më të largëta.
Ndër nismat speciale përfshihen iniciativa botuese, si publikimi më 8 mars i vëllimit Donne, Donne, Donne! (Gra, Gra, Gra!) nga Guanda, katër ekspozita të mëdha në Umbria, shfaqje filmash dhe dokumentarësh, si edhe programime televizive të shfaqjeve teatrale, në bashkëpunim me RAI-n dhe transmetues të tjerë. Parashikohet gjithashtu një konferencë e madhe pesëditore në tetor 2026, e organizuar në universitete të ndryshme italiane në Milano, Romë, Pizë dhe Gubbio, me pjesëmarrjen e studiuesve nga e gjithë bota. Qëllimi është të nxitet reflektimi mbi mënyrën se si prodhimi artistik i Dario Fo-s mund të mbetet i rëndësishëm për brezat e rinj të studiuesve, aktivistëve dhe artistëve.
Burimi: ansa.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi