Në historinë e monarkive evropiane ka ngjarje që mbeten të mbuluara nga hija e misterit edhe shumë dekada më pas. Një prej tyre është atentati ndaj George I of Greece, mbretit që sundoi për gati gjysmë shekulli dhe që u vra në kulmin e triumfit të shtetit grek.
Më 18 mars 1913, në qytetin e sapoçliruar të Thessaloniki, mbreti 67-vjeçar u qëllua për vdekje gjatë një shëtitjeje të zakonshme në rrugët e qytetit. Vetëm pak muaj më parë, gjatë zhvillimeve të First Balkan War, Selaniku kishte kaluar nga sundimi osman në administrimin grek, një fitore simbolike që kishte ndezur entuziazmin kombëtar.
Por ajo që duhej të ishte një moment triumfi u shndërrua në një dramë të papritur.
Një atentat në mes të ditës
Autori i atentatit ishte Alexandros Schinas, një figurë e errët dhe e diskutueshme në histori. Sipas raportimeve të kohës, Schinas iu afrua mbretit nga pas dhe e qëlloi me armë zjarri në një nga rrugët e qytetit.
Mbreti ndërroi jetë pothuajse menjëherë.
Ngjarja tronditi opinionin publik grek dhe evropian. Jo vetëm sepse u vra një sovran në mes të ditës, por edhe sepse ndodhi në një moment kur Greqia po shfaqej si një fituese e madhe e luftërave ballkanike.
Kush ishte atentatori?
Identiteti dhe motivet e Schinas mbeten një enigmë edhe sot. Në disa burime ai përshkruhet si një anarkist ose revolucionar me ide të majta, i pakënaqur me regjimin monarkik. Në të tjera, ai përshkruhet si një njeri me probleme të rënda ekonomike dhe psikologjike.
Vetë Schinas nuk arriti kurrë të japë një version të plotë të motivit të tij. Vetëm pak ditë pas arrestimit, ai vdiq në mënyrë misterioze në burg, pasi – sipas raportit zyrtar – u hodh nga dritarja e godinës së policisë. Disa historianë dyshojnë se mund të jetë eliminuar për të mos zbuluar prapaskena të mundshme politike.
Kjo vdekje e papritur e atentatorit i shtoi edhe më shumë mjegullën një ngjarjeje që mbeti pa një shpjegim përfundimtar.
Një mbret me një nga sundimet më të gjata
George I of Greece kishte ardhur në fron në vitin 1863, pas rrëzimit të mbretit Otto. I lindur si princ danez i familjes mbretërore Glücksburg, ai u zgjodh nga Fuqitë e Mëdha për të drejtuar shtetin grek në një periudhë të ndërlikuar për rajonin.
Gjatë sundimit të tij të gjatë, Greqia zgjeroi territorin dhe konsolidoi institucionet e saj shtetërore. Në vitin 1913, pas më shumë se 49 vitesh në fron, ai konsiderohej një nga monarkët me mbretërimin më të gjatë në historinë e vendit.
Ironikisht, vdekja e tij ndodhi pikërisht në Selanik – një qytet që ishte bërë simbol i zgjerimit territorial të Greqisë dhe i një epoke të re për shtetin helen.
Një mister që historia nuk e zgjidhi kurrë
Edhe sot, më shumë se një shekull më vonë, arsyet e vërteta të atentatit mbeten të paqarta. A ishte një akt i izoluar i një revolucionari të dëshpëruar? Apo pas tij fshiheshin intriga politike në një Ballkan që po hynte në një periudhë të trazuar?
Historia nuk dha një përgjigje përfundimtare.
Por një gjë mbeti e sigurt: një plumb i vetëm në rrugët e Selanikut i dha fund jetës së një mbreti dhe mbylli një epokë të tërë në historinë e Greqisë.
Përgatiti: L.Veizi