Më 22 maj 1939, vetëm pak muaj përpara shpërthimit të World War II, Germany dhe Italy nënshkruan marrëveshjen që do të njihej si “Pakti i Çelikut” — një aleancë politike dhe ushtarake që bashkoi zyrtarisht dy regjimet fashiste më agresive të Europës. Emri zyrtar ishte “Pakti i Miqësisë dhe Aleancës midis Gjermanisë dhe Italisë”, por fjala “çelik” përfaqësonte më mirë frymën e kohës: forcë, militarizëm dhe gatishmëri për luftë totale.
Në qendër të marrëveshjes ishin dy figura që po transformonin kontinentin përmes nacionalizmit ekstrem dhe ambicieve imperialiste: Adolf Hitler dhe Benito Mussolini. Të dy regjimet kishin vite që afroheshin politikisht, por Pakti i Çelikut e formalizoi këtë bosht ideologjik dhe ushtarak. Marrëveshja parashikonte mbështetje të ndërsjellë në rast lufte dhe koordinim të plotë diplomatik e ushtarak. Ishte sinjali se Europa po hynte në një epokë ku diplomacia po zëvendësohej nga ultimatumi dhe armët.
Megjithatë, pakti nuk ishte menduar fillimisht si një aleancë vetëm mes Berlinit dhe Romës. Projekti fillestar synonte krijimin e një blloku trepalësh me Japan, duke bashkuar fuqitë revisioniste të Europës dhe Azisë në një front të përbashkët. Por pikërisht këtu dolën në pah interesat e ndryshme strategjike të aleatëve të ardhshëm.
Japonia e shihte kërcënimin kryesor tek Soviet Union dhe kërkonte që marrëveshja të kishte si objektiv kryesor frenimin ose luftimin e Bashkimit Sovjetik në Azi. Në anën tjetër, Gjermania dhe Italia kishin një tjetër horizont përplasjeje. Për United Kingdom dhe France po bëheshin pengesa kryesore për zgjerimin e tyre në Europë dhe Mesdhe. Berlini dhe Roma donin një aleancë të drejtuar kundër fuqive perëndimore, ndërsa Tokio kërkonte një front anti-sovjetik.
Mosmarrëveshja strategjike ishte aq e fortë, sa Japonia refuzoi ta firmoste marrëveshjen në atë fazë. Kështu, Pakti i Çelikut mbeti një aleancë dypalëshe mes Gjermanisë dhe Italisë. Vetëm më vonë, në vitin 1940, do të formohej aleanca më e gjerë e njohur si Pakti Trepalësh, ku Japonia do t’i bashkohej Boshtit.
Por në majin e vitit 1939, Europa e kuptoi se diçka shumë më e madhe po afrohej. Pakti i Çelikut nuk ishte thjesht një dokument diplomatik; ishte paralajmërimi se dy regjime totalitare kishin vendosur ta riformatonin botën me luftë. Vetëm pak muaj më vonë, kur Gjermania pushtoi Poloninë, bota do të zhytej në konfliktin më shkatërrues të historisë moderne.
Përgatiti: L.Veizi