Më 9 qershor të vitit 68 pas Krishtit, perandori romak Neroni i dha fund jetës së tij, duke mbyllur kështu kapitullin e dinastisë Julio-Klaudiane, familjes që kishte sunduar Romën që nga koha e Augustit. Vetëvrasja e tij nuk shënoi vetëm fundin e një njeriu, por edhe fillimin e një prej periudhave më të trazuara në historinë e Perandorisë Romake: Vitin e Katër Perandorëve.
I braktisur nga Senati, nga Garda Pretoriane dhe nga aleatët e tij më të afërt, Neroni u arratis nga Roma dhe gjeti strehim në vilën e një shërbëtori besnik. Kur mori vesh se ishte shpallur armik i shtetit dhe se e priste një ekzekutim poshtërues, ai vendosi të vriste veten. Sipas burimeve antike, para se të jepte frymën e fundit, shqiptoi fjalët që do ta ndiqnin për shekuj: “Qualis artifex pereo!” – “Çfarë artisti po vdes me mua!”
Figura e Neronit mbetet një nga më kontradiktoret e historisë. Për shumë breza ai është kujtuar si tirani i çmendur që i binte violinës ndërsa Roma digjej. Edhe pse violina nuk ekzistonte ende në shekullin e parë, legjenda simbolizon akuzën se ai qëndroi indiferent ndaj vuajtjeve të qytetit gjatë Zjarrit të Madh të Romës në vitin 64.
Historianët romakë si Taciti, Suetoni dhe Cassius Dio e përshkruajnë Neronin si një sundimtar mizor, të dhënë pas luksit, spektaklit dhe kultit të vetes. Në shkrimet e tyre gjenden edhe rrëfimet më të njohura për përndjekjen e të krishterëve. Sipas këtyre autorëve, pas zjarrit të Romës, Neroni ua hodhi fajin të krishterëve dhe urdhëroi arrestimin e tyre. Disa u kryqëzuan, të tjerë u shqyen nga kafshët në arena, ndërsa të tjerë, thuhet, u lyen me substanca të djegshme dhe u dogjën natën në kopshtet perandorake për të ndriçuar festat e tij.
Megjithatë, historia nuk është aq e thjeshtë sa legjenda. Disa studiues modernë vërejnë se shumica e burimeve që kanë mbijetuar janë shkruar nga senatorë ose autorë armiqësorë ndaj tij. Në realitet, gjatë sundimit të Neronit Roma përjetoi një periudhë relativisht pa luftëra të mëdha, ndërsa arti, muzika, teatri dhe garat publike morën një hov të konsiderueshëm. Neroni e shihte veten jo vetëm si sundimtar, por edhe si poet, muzikant dhe aktor. Ai dilte në skenë para publikut, merrte pjesë në gara artistike dhe besonte sinqerisht se zotëronte talent të jashtëzakonshëm.
Kjo është arsyeja pse fjalët e tij të fundit tingëllojnë kaq domethënëse. Në momentin kur po humbiste perandorinë, pushtetin dhe jetën, Neroni nuk vajtoi për fronin. Ai vajtoi për artistin që mendonte se ishte.
Pas vdekjes së tij, Roma u zhyt në një luftë të ashpër për pushtet. Brenda një viti, katër burra – Galba, Otho, Vitelliusi dhe më në fund Vespasiani – do të shpalleshin perandorë. Perandoria mbijetoi, por epoka e familjes së Augustit kishte marrë fund përgjithmonë.
Ndoshta kjo është arsyeja pse Neroni vazhdon të magjepsë historianët. Ai mbetet një figurë e vendosur mes faktit dhe mitit: për disa një përbindësh i kurorëzuar, për të tjerë një artist i keqkuptuar që u rrëzua nga pushteti. Dy mijë vjet më vonë, debati vazhdon ende.
Përgatiti: L.Veizi