Last Updated on 27/07/2026 by EL
Në dhjetor të vitit 416 pas Krishtit, në Romë një model i caktuar flokësh mund t’ju sillte përballë drejtësisë. Perandorët Honorio dhe Teodosi II miratuan një ligj që ndalonte mbajtjen e flokëve të gjatë brenda qytetit të shenjtë të Romës dhe në zonat përreth. Në të njëjtën kohë, në qarqet intelektuale të Perandorisë po qarkullonte një ide krejt e pazakontë: burrat tullacë konsideroheshin më të mençur, më të shëndetshëm dhe më të denjë për besim.
Lidhja mes këtij ligji dhe veprës “Lavdërimi i tullacërisë” është analizuar nga historiani Javier Arce në një studim të botuar në revistën Pyrenae. Sipas tij, ndalimi i flokëve të gjatë nuk kishte të bënte me estetikën apo higjienën personale, por ishte pjesë e një strategjie politike për të mbrojtur identitetin romak, rendin shoqëror dhe për të frenuar ndikimin kulturor të popujve që romakët i quanin “barbarë”.
Ligji u shpall më 12 dhjetor 416 nga Ravena, ku në atë kohë ndodhej oborri perandorak. Ai ndalonte jo vetëm flokët e gjatë, por edhe veshjet e bëra me lëkurë kafshësh, madje edhe kur ato mbaheshin nga skllevërit. Qytetarët e lirë që nuk e respektonin urdhrin përballeshin me ndëshkime ligjore, ndërsa skllevërit mund të dënoheshin me punë publike. Rregullat zbatoheshin jo vetëm brenda mureve të Romës, por edhe në territoret përreth kryeqytetit. Në pamje të parë, kjo duket si një masë kundër gotëve, frankëve dhe popujve të tjerë gjermanikë, të cilët shpesh përshkruheshin me flokë të gjatë dhe rroba prej lëkure. Megjithatë, Javier Arce argumenton se kjo teori nuk është bindëse. Nëse ligji do të synonte vetëm të huajt, atëherë Roma do të duhej të kishte një popullsi barbare aq të madhe sa të përbënte problem serioz urban, gjë që nuk mbështetet nga dëshmitë historike.
Hipoteza më e besueshme është se vetë romakët kishin filluar të kopjonin modën e popujve gjermanikë. Flokët e gjatë dhe veshjet prej lëkure po fitonin popullaritet edhe mes elitës, duke bërë që autoritetet të ndërhynin për të penguar një ndryshim të identitetit kulturor të qytetarëve romakë.
Një dëshmi interesante gjendet në bazamentin e obeliskut të Teodosit I në Hipodromin e Kostandinopojës, ku janë paraqitur rojet elitare Scholae Palatinae me flokë të gjatë. Kjo tregon se edhe brenda strukturave më të larta të pushtetit stili “barbar” ishte bërë i pranueshëm.
Në Perandorinë Romake, veshja dhe pamja e jashtme kishin gjithmonë rëndësi politike. Thuhet se perandori August përpiqej të rikthente përdorimin e togës tradicionale dhe urdhëroi zyrtarët të mos lejonin hyrjen në Forum të atyre që nuk e mbanin atë. Më vonë, perandorët përcaktuan rregulla të qarta se çfarë duhej të vishnin senatorët, zyrtarët, ushtarët, skllevërit dhe shtresat e tjera të shoqërisë. Këto rregulla nuk kishin vetëm funksion simbolik. Ato lehtësonin dallimin mes klasave shoqërore dhe ndihmonin autoritetet të identifikonin menjëherë statusin e një personi. Ligje të tjera të periudhës së vonë romake kufizonin përdorimin e pantallonave, çizmeve dhe veshjeve të lidhura me kulturat lindore ose të huaja, sepse pamja e jashtme konsiderohej pjesë e identitetit politik dhe shoqëror.
Historiani Arce e cilëson ligjin e vitit 416 si një lex vestiaria, pra një ligj që rregullonte mënyrën e veshjes dhe paraqitjes së qytetarëve. Përveç ruajtjes së hierarkisë shoqërore, ai mund të ketë pasur edhe objektiv sigurimin e rendit publik. Prefektët e qyteteve kishin frikë nga trazirat dhe rebelimet, ndaj monitoronin me kujdes edhe mënyrën se si njerëzit visheshin dhe paraqiteshin në publik. Koha kur u miratua ligji nuk ishte aspak rastësore. Vetëm gjashtë vjet më parë, në vitin 410, mbreti visigot Alariku kishte pushtuar dhe plaçkitur Romën, një nga ngjarjet më tronditëse në historinë e Perandorisë. Në këtë klimë pasigurie, një romak që shëtiste me flokë të gjatë dhe rroba prej lëkure mund të ngjallte kujtime të pushtuesve ose madje të interpretohej si simpatizant i kulturës së tyre. Sipas Arce, moda me frymëzim gjermanik ishte përhapur aq shumë sa autoritetet e panë të nevojshme të ndërhynin. Qëllimi ishte të ndalohej ajo që historiani e quan një “gjermanizim” kulturor i shoqërisë romake dhe të rivendoseshin kufijtë tradicionalë mbi të cilët mbështetej rendi i Perandorisë. Në një kohë kur gotët dhe popuj të tjerë po fitonin gjithnjë e më shumë ndikim ushtarak e politik, imitimi i pamjes së tyre mund të shihej si shenjë admirimi për fuqinë e tyre. Ndërkohë, në botën e filozofisë po fitonte terren një ide krejt tjetër. Rreth vitit 400, filozofi Sinezio i Kirenës, nxënës i Hipatias së Aleksandrisë dhe më vonë peshkop i Ptolemaidës, shkroi veprën “Lavdërimi i tullacërisë”.
Libri ishte pjesërisht satirik, pasi i përgjigjej një vepre më të hershme të Dion Krisostomit që lavdëronte flokët. Megjithatë, argumentet e tij pasqyronin bindje të përhapura në shoqërinë e kohës. Sinezio i përshkruante burrat me flokë të gjatë si joshës, por të pabesueshëm dhe tepër të shqetësuar për pamjen e jashtme. Në të kundërt, burrat tullacë paraqiteshin si simbol i mençurisë, shëndetit të mirë, dinjitetit fetar dhe madje i përsosmërisë, duke u krahasuar me formën e Diellit. Në këtë kategori vendosej edhe Sokrati, filozofi më i famshëm tullac i Antikitetit, i konsideruar modeli i urtësisë. Edhe portretet e periudhës së vonë romake pasqyrojnë këtë mënyrë të menduari. Një nga më të njohurit është ai që identifikohet me Narsetin, gjeneralin e perandorit Justinian, i ruajtur sot në Pallatin e Konsujve në Gubbio. Koka e tij tullace nuk shihej si shenjë pleqërie, por si simbol autoriteti, urtësie dhe prestigji. Ligji i vitit 416 dëshmon se në Romën e vonë flokët nuk ishin thjesht çështje mode. Ato përfaqësonin identitetin kulturor, besnikërinë politike dhe statusin shoqëror. Në një periudhë kur Perandoria përballej me kërcënime të jashtme dhe ndryshime të mëdha, edhe gjatësia e flokëve mund të bëhej çështje shtetërore.