Nga Leonard Veizi
Në historinë e luftës së Kosovës ka ngjarje që nuk mund të mbulohen nga pluhuri i kohës, sepse ato nuk janë vetëm krime lufte — janë dëshmi të një barbarie të organizuar. Një prej tyre është masakra e burgut të Dubravës, ku më 19, 21 dhe 22 maj 1999, u vranë dhe u masakruan 184 të burgosur shqiptarë, ndërsa mbi 140 të tjerë mbetën të plagosur…
…Masakra e Burgut të Dubravës mbetet një nga episodet më të errëta të represionit serb gjatë luftës në Kosovë. Ajo nuk ndodhi në vijën e frontit, mes dy ushtrive përballë njëra-tjetrës. Ndodhi brenda mureve të një burgu, aty ku njerëzit ishin të paarmatosur, të izoluar dhe nën kontroll absolut të administratës serbe.
Në pranverën e vitit 1999, ndërsa bombardimet e NATO kishin filluar të godisnin objektivat ushtarake të regjimit të Slobodan Milošević, burgu i Dubravës në Istog ishte mbushur me shqiptarë të arrestuar. Shumë prej tyre nuk ishin dënuar për krime reale; ishin studentë, civilë, aktivistë apo njerëz të kapur në valën e represionit masiv që shteti serb ushtronte mbi popullsinë shqiptare të Kosovës.
Më 19 maj, bombardimet goditën zonën e burgut. Autoritetet serbe pretenduan se viktimat u shkaktuan nga sulmet ajrore. Por dëshmitë e të mbijetuarve dhe hetimet ndërkombëtare treguan një tjetër të vërtetë: pas bombardimeve, forcat serbe hynë në oborret dhe pavijonet e burgut dhe nisën ekzekutimet sistematike të të burgosurve shqiptarë.
Të mbijetuarit kanë rrëfyer se të burgosurit u nxorën në oborr me premtimin se do të transferoheshin për siguri. Në vend të shpëtimit, mbi ta u hap zjarr me armë automatike, granata dhe snajperë. Trupat ranë njëri mbi tjetrin. Të plagosurit u lanë të vdisnin mes gjakut dhe britmave. Disa u ekzekutuan nga afër. Të tjerë u dogjën apo u masakruan barbarisht.
Ky nuk ishte kaos lufte. Ishte një operacion hakmarrjeje dhe spastrimi njerëzor.
Pesha morale e masakrës së Dubravës bëhet edhe më e rëndë nga vetë natyra e viktimave. Një shtet, edhe në luftë, ka detyrim absolut të mbrojë jetën e personave që ndodhen nën kontrollin e tij. Të burgosurit nuk kishin armë, nuk kishin rrugë arratisjeje dhe nuk përbënin kërcënim ushtarak. Ata ishin njerëz të dorëzuar plotësisht në duart e administratës shtetërore. Pikërisht për këtë arsye, vrasja e tyre përbën një nga format më të rënda të krimit kundër njerëzimit.
Dubrava rrëzoi edhe një mashtrim tjetër historik: pretendimin se dhuna në Kosovë ishte “konflikt i zakonshëm etnik”. Jo. Ajo që ndodhi ishte përdorimi i aparatit shtetëror për të zhdukur, terrorizuar dhe nënshtruar një popullsi të tërë. Burgu i Dubravës u kthye në laboratorin më brutal të kësaj logjike kriminale.
Edhe sot, shumë familje vazhdojnë të kërkojnë drejtësi të plotë. Disa prej autorëve u identifikuan dhe procese gjyqësore u zhvilluan, por pesha e krimit mbetet shumë më e madhe se numri i dënimeve. Historia e Ballkanit është e mbushur me plagë që janë thelluar jo vetëm nga krimi, por edhe nga mungesa e ndëshkimit proporcional.
Prandaj kujtesa për Dubravën nuk është vetëm detyrim ndaj viktimave. Është alarm për të ardhmen.
Shoqëritë që harrojnë masakrat, rrezikojnë t’i relativizojnë ato. Dhe kur krimi relativizohet, ai përgatit terrenin për përsëritjen e tij.
Masakra e Dubravës mbetet prova se barbaria nuk fillon vetëm me armët; ajo fillon në momentin kur një regjim bind veten se disa jetë njerëzore vlejnë më pak se të tjerat. Dhe aty ku shteti shndërrohet në makineri urrejtjeje, burgu nuk është më institucion drejtësie — por fabrikë vdekjeje.