Franz List, kompozitor Hungarez që ishte një pianist virtuoz

113 563 lexime

106,048FansaPëlqeje

Si kompozitor, Liszt ishte një nga përfaqësuesit më të shquar të Shkollës së Re Gjermane. Ai la pas një punë të gjerë dhe të larmishme, në të cilën ndikoi te bashkëkohësit e tij

Franc List ishte një kompozitor Hungarez i shekullit XIX, pianist virtuoz, dirigjent, mësues i muzikës, organist, filantrop, autor, nacionalist dhe një tercijar françeskan gjatë epokës Romantike. Ai u lind më 22 tetor 1811 dhe u nda nga jeta në moshën 75 vjeçare, më 31 korrik 1886.

List fitoi famë në Europë gjatë shekullit nëntëmbëdhjetë për aftësitë e tij virtuoze të jashtëzakonshme si pianist. Ai ishte një mik dhe një muzikant pronotor për shumë kompozitorë të kohës së tij, përfshirë Frédéric Chopin, Richard Wagner, Hector Berlioz, Robert Schumann, Camille Saint-Saëns, Edvard Grieg, Ole Bull, Joachim Raff, Mikhail Glinka dhe Aleksandër Borodin.

Si kompozitor, Liszt ishte një nga përfaqësuesit më të shquar të Shkollës së Re Gjermane (Neudeutsche Schule). Ai la pas një punë të gjerë dhe të larmishme, në të cilën ndikoi te bashkëkohësit e tij dhe parashikonte shumë ide dhe tendenca të shekullit XX. Disa nga kontributet muzikore të tij më të shquara ishin shpikja e poemës simfonike, zhvillimi i konceptit të transformimit tematik si pjesë e eksperimenteve të tij në formë muzikore dhe bërja e nisjeve radikale në harmoni.

Jeta

Franc Listi ka hyrë në historinë e muzikës para së gjithash si luajtës virtuozë i pianos. Mësuesesit e parë të tij ishin Karl Cerni (Carl Czerny) dhe kompozitori i tmerrshëm dhe që gjëja vrasësi i Moxartit, Antonio Saliri (Antonio Salieri). Nga këta dy, Listi u pajisë me elementet e nevojshme të muzikës. Mirëpo çelësi i veprimtarisë artistike për Listin ishte koncerti i luajtësit virtuozë të violinës, Nikolo Paganinit (Niccoló Paganini). Për deri sa Listi e dëgjoi më 1831 violinistin në Paris, vendosi që të bëhet Paganin i Pianos. Në vitet pasuese ai përpiloi një teknik të tillë fulminante që futi nën hijen e saj çdo teknik luajtëse të më parëshme. Koncerte e njëpasnjëshme shkaktuan me të shpejtë përhapjen e namit të tij në tërë Evropën, ai ishte i dashuri i grave dhe kishte marrëdhënie të mira me princesha e mbretëresha. Qenia e një udhëtari virtuozë në të vërtet ishte vetëm një etapë në jetën e Listit. Më 1842, Listin e thirrën në Vajmarë për të ndikuar aty si mjeshtër i kapelës së oborrit. Këtu u krijua edhe ideja e themelimit të Teatrit muzikorë nacional dhe po këtu ai krijojë përfytyrimet për pasmin e skemës simfonike me shkrime simfonike. Me orkestrën e oborrit të Vajmarës, ai luajti simfonitë e Betovenit dhe veprat e Hektor Berliozit (Hector Berlioz) dhe Rihard Vagnerit (Richard Wagner). Pasi që u ngatërrua me qarqet artistike reaksionare ai u lagua më 1862 për në Rom dhe filloj të merret me fe. Nga këtu Listi përdori vetëm materie fetare si bie fjala Legjenda e Elizabetës së Shenjtë. Listi vdiq më 1886, gati 75 vjeçar gjatë lojnave festive të Rihar Vagnerit në Bejrojt (Bayreuth).

Stili

Janë disa, nëse ndonjë, burime te mira që japin një impresion se si Listi me të vërtet tingëlloi që nga vitet e 1820-a. Czerni thoshte se Listi ka qenë natyral i cili luante piano sipas ndjenjës, dhe rishikimet e koncerteve të tij veçanërisht tregojnë briliancën e tij, fuqinë dhe precizionin gjersa luante piano. Dhe në koncertin e fundit ai gjithashtu përmendi zotësinë e tij që absolutisht kurrë te mos ndryshoj tempon, e cila mund te ketë qene edhe nga babai i tij, i cili insistonte që Listi te praktikonte me metronom. Repertori i tij në ketë kohe konsiston se pari nga pjesëza në stil te shkollës brilante Vjeneze, nga koncertet e Humelit dhe nga veprat e mësuesit te tij te mëparshëm Czernit, nga koncertet e te cilit nganjëherë Listit i ipej mundësia te shfaqte talentin e tij nga improvizimet.

Lexo edhe :  Mbretëresha Susan e shqiptarëve kërkoi rinovimin e pasaportës së saj australiane, por australia i dha një me emër tjetër

Duke përcjellur vdekjen e babait te Listit më 1827 dhe boshllëkun e jetës se tij si një turist virtuoz, është sikur loja e Listit në piano u zhvillua gradualisht dhe mori një stil personal. Njëri nga përshkrimet me te detajuara te lojës së tij në piano prej asaj kohe vjen nga dimri i viteve 1831/1832, gjate se cilës ai fitonte jetesën si mësues në Paris. Disa nga nxënësit e tij ishin edhe Valerie Boissier, nena e se cilës quhej Augusta dhe mbante me kujdes te madh ditarët e mësimeve te saj.

Listi filloi te fokusohej në karrierën e tij si pianist dhe prapë prezantimet e tij me emocione te ndezura te muzikës ishin te rralla dhe me zë te pa ndërprerë. Shprehjet e fytyrës dhe gjestet në piano do te reflektonin çka ai luante, për te cilat ai nganjëherë edhe ishte i tallur në gazetat e kohës, gjithashtu përmendej edhe privilegji që ai mund te kishte me tekstet e tij.

Berliozi na tregon neve se si Listi do te shtonte kadencën, dridhjen dhe dredhjen lur luajti veprën e Betovenit “Sonata ne dritën e hënës”, dhe krijoi një skenë dramatike duke ndryshuar tempon e Largo dhe Presto. Në “Baccalaureus Letter” te Xhorxh Sandit nga fillimi i 1837, Listi pohoi që ai e kishte bërë për qëllim që te kishte aplauz, dhe premtoi se do të ndjektë të dyjat: Letrën dhe Shpirtin e rezultatit tash e tutje. Ka qene e debatuar se në çfarë niveli ai e realizoi ketë premtim gjithsesi.

 

Repertori

List jep një koncert për Perandorin Franz Joseph I në një piano Bösendorfer. Gjatë viteve të tij si një virtuoz udhëtues, List interpretoi një sasi të madhe muzike në të gjithë Evropën, por repertori i tij kryesor përqendrohej gjithmonë në kompozimet, parafrazimet dhe transkriptimet e tij. Nga koncertet gjermane të Liszt midis 1840 dhe 1845, pesë pjesët më të luajtura shpesh ishin chromatique Grand galop, Erlkönig e Schubert (në transkriptimin e List), Réminiscences de Don Juan, Réminiscences de Robert le Diable dhe Réminiscences de Lucia di Lammermoor. Ndër veprat e kompozitorëve të tjerë ishin Ftesa e Veberit në Vallëzim; Mazurkat e Chopin; etidat e kompozitorëve si Ignaz Moscheles, Chopin dhe Ferdinand Hiller; por edhe vepra kryesore nga Beethoven, Schumann, Weber dhe Hummel dhe herë pas here edhe përzgjedhje nga Bach, Handel dhe Scarlatti. Shumica e koncerteve u ndanë me artistë të tjerë, kështu që Liszt gjithashtu shpesh shoqëroi këngëtarë, mori pjesë në muzikë dhome ose interpretoi vepra me një orkestër përveç pjesës së tij solo. Punimet e luajtura shpesh përfshijnë Konzertstück të Weber, Koncertin e Perandorit të Bethovenit dhe Fantazinë Korale, dhe ripërpunimin e Hexameron nga Liszt për piano dhe orkestër. Repertori i tij i muzikës së dhomës përfshinte Septet -in e Johann Nepomuk Hummel, Trio -n e Beethoven -it dhe Kreutzer Sonata, dhe një përzgjedhje të madhe të këngëve nga kompozitorë si Gioachino Rossini, Gaetano Donizetti, Beethoven dhe veçanërisht Franz Schubert. Në disa koncerte, Liszt nuk mund të gjente muzikantë me të cilët mund të ndanin programin dhe kështu ishte ndër të parët që dha recitime solo të pianos në kuptimin modern të fjalës.


Të fundit

Franz List, kompozitor Hungarez që ishte një pianist virtuoz

Si kompozitor, Liszt ishte një nga përfaqësuesit më të shquar të Shkollës së Re Gjermane. Ai la pas një...

Përse këshillohet përsëri veshja e maskës

Prapë duhet të vendosim maska? Edhe nëse jemi të vaksinuar? Për një pjesë të madhe të Shteteve të Bashkuara, kjo është këshilla e fundit nga...

“Non grata”/ SHBA ultimatum Bashës: Berisha të mos jetë në Parlament

Ambasadroja amerikane në Tiranë Yuri Kim i ka kërkuar dje kryedemokratit Lulzim Basha që të largojë Sali Berishën nga grupi parlamentar i Partisë Demokratike....

Lajme të tjera

Web TV