Ataturku, udhëheqësi që ndërmori reforma gjithëpërfshirëse

113 563 lexime

124,178FansaPëlqeje

Më 9 nëntor 1938 vdes në Stamboll, në moshën 57 vjeçare themeluesi i Turqisë moderne, Mustafa Kemal Ataturk. Ai ishte një ushtarak i lartë, burrë shteti, revolucionar, themelues i Republikës së Turqisë, duke shërbyer si Presidenti i saj i parë nga viti 1923 deri në vdekjen e tij. Mustafa Kemali ndërmori reforma gjithëpërfshirëse liberale, të cilat modernizuan Turqinë.

Fëminia

U lind më 1881 në Selanik, i biri i Ali Riza Efendiut i cili ishte shqiptar dhe Zybejde hanëmit. Në moshën 12 vjeçare është regjistruar me iniciativën e tij në shkollën ushtarake në Selanik. Në këtë shkollë ka marrë pseudonimin Qemal (“i përkryer”). Nga viti 1896 vazhdoi akademinë ushtarake në Manastir, ndërsa në 1899 u pranua në Akademinë Perandorake Ushtarake, Stamboll, të cilën e mbaroi më 1905 pasi kreu edhe një kurs special pranë Shtabit të Përgjithshëm. Që në moshë të re u interesua për letërsinë revolucionare, që konsiderohej e ndaluar nga autoritetet.

Karriera Ushtarake

Për shkak të aktivitetit të tij të jashtligjshëm me Xhonturqit të cilët luftuan kundër regjimit aristokrat të Perandorisë Osmane Ataturkun regjimi e dërgon në Siri në një regjiment kavalerie që luftonte me rebelët. Në Damask formon organizatën Vatan ve Hürriyet (Atdheu dhe Liria). Në vitin 1907 transferohet në Selanik dhe i bashkohet shoqatës Bashkim dhe Progres, të cilën e kishte themeluar Revolucioni i Xhonturqëve në korrik të vitit 1908. Ataturku merr pjesë në revulucionin xhonturk si shef i shtabit të Mahmut Shefqet-pashës, komandantit të armatës turke të Maqedonisë dhe merr pjesë gjithashtu në shuarjen e kondërevolucionit të Abdyl Hamitit në Stamboll në vitin 1909. Mori pjesë në luftë në Libi kundër Italisë (në vitin 1911-1912), ku u dallua për herë të parë si udhëheqës ushtarak i talentuar. Arrin një ndër fitoret e pakta turke në këtë luftë kur me batalionin e tij dhe disa qindra vullnetarë arabë arrin një fitore kundër një force italiane të konsiderueshme. Në kohën e Luftërave Ballkanike (1912-1913) organizoi mbrojtjen e Dardaneleve. Gjatë Luftës I Botërore, kur Turqia ishte në anën e Gjermanisë, Ataturku arriti një sukses të padiskutueshëm në Fushatën e Galipolit në vitin 1915, ku arrin të mundë forcat Aleate që donin të zbarkonin në Dardanele. Veç kësaj mori pjesë dhe në Fushatën e Kaukazit, si pjesë e Armatës së Kaukazit, komandant i Armatës së Dytë (1916-1917). Në këtë fushatë arriti gradën e gjeneralit e në fund edhe atë të pashait. Më vonë u transferua në frontin Palestinez si komandant i Armatës së Shtatë dhe pas nënshkruarjes së marrëveshjës për paqe kthehet në Stamboll.

Lexo edhe :  2 dhjetor 1993/ Policia Kolumbiane vret Eskobarin, mbretin e kokainës

Udhëheqës Popullor

Në vitin 1919, u largua nga ushtria dhe u vu në krye të Lëvizjes Kombëtare kundër pushtimit grek dhe i Lëvizjes për Pavarësinë e Turqisë të cilën pas thyerjes së Perandorisë Osmane në fund të Luftës I Botërore e kanë rrezikuar forcat fituese. Kjo shkaktoi luftën me Greqinë, të cilën Britania e Madhe dhe Franca e kishin ndihmuar me armatime. Ushtria greke kishte kapur Izmirin dhe bregdetin e Anadollit më 15 mars 1919. Ataturku menjëherë nisi të punojë për bashkimin Lëvizjes Kombëtare Turke dhe për krijimin e ushtrisë për mbrojtjen e vendit. Por së pari i është dashur të luftojë kundër regjimit të Sulltanit i cili kishte lejuar copëtimin e territorit. Atëherë kur qeveria e komprometuar u kishte lejuar Aleatëve të pushtonin disa pjesë të Turqisë, Ataturku në Ankara në maj të vitit 1920 kishte krijuar qeverinë e përkohshme, Kuvendi i Madh Popullor i së cilës e zgjedh kryetar qeverie më 2 maj 1920.

Lufta Greko-Turke dhe Presidenca

Pas disa humbjeve fillestare në luftë me grekët, arriti të shënojë fitore në betejat vendimtare në lumin Sakarja (korrik 1921) dhe në Dulminpar (korrik 1922), duke e marrë Izmirin. Fiton luftë dhe largon Greqinë nga Azia e Vogël. Kështu shmang vendosjen e marrëveshjës nga e cila Greqisë i jepeshin disa pjesë të Azisë së Vogël. Pasi shmangu rrezikun grek, Ataturku i kthehet rrezikut të brendëshëm dhe largoi nga pushteti sulltan Mehmetin VI. Në gusht 1923 themelon Partinë Popullore. Më 22 tetor 1923 Kuvendi i Madh Popullor i Turqisë shpallë Republikën, ndërsa Mustafa Qemali shpallet kryetar i parë i saj. Kuvendi ia dha edhe titull Gazi (fitimtar). Në vitin 1934 Kuvendi i Madh Popullor i jep emrin Atatürk (babai i Turqisë).

 


Të fundit

Shifra stratosferike, zbulohet klubi i ri dhe kontrata e Cristiano Ronaldos

Cristiano Ronaldo do të luajë për Al-Nassr nga 1 janari. Prestigjiozja spanjolle “Marca” shkruan se gjithçka është e mbyllur...

The Telegraph: Anglia ka nevojë të ndryshojë sistemin e emigracionit

Media britanike The Telegraph ka theksuar se e vetmja mënyrë për të ndaluar emigrimin e paligjshëm në Angli është duke ndryshuar sistemin e emigracionit....

Tronditëse/ Fundoset anija me emigrantë në Itali, katër të zhdukur, mes tyre një foshnjë

Një anije e vogël plot me emigrantë u fundos mbrëmjen e djeshme në ishullin jugor të Italisë, Lapedusa. Për pasojë katër pasagjerë rezultojnë të zhdukur. Midis...

FIFA hap hetime ndaj Serbisë për ndeshjen me Zvicrën, nuk ka procedurë për Granit Xhakën

FIFA ka hapur hetimet ndaj Serbisë pas ndeshjes me Zvicrën të premten mbrëma ku serbët u mposhtën me rezultatin 3 me 2. Sipas gazetës...

Samiti i Tiranës/ Vuçiç e konfirmon ardhjen në Shqipëri: Gjëra shumë të mira na presin

Presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç po udhëton drejt Tiranës për të marrë pjesë në Samitin e nesërm BE-Ballkani Perëndimor. “Rrugës për në Tiranë do të...

Lajme të tjera

Web TV